Pamięć, która przetrwała.
W Markdorf, niewielkim mieście w Badenii-Wirtembergii, ślady obecności polskich ofiar II wojny światowej są wciąż widoczne – choć w wielu przypadkach już tylko na tablicach pamiątkowych lub w archiwalnych dokumentach. Dzięki pracy lokalnych urzędników, archiwistów i pasjonatów historii, udało się dziś na nowo przypomnieć losy tych, którzy zginęli daleko od domu.
Zbiorowa mogiła na cmentarzu miejskim
Na cmentarzu miejskim w Markdorf znajduje się zbiorowa mogiła, na której wciąż widnieją nazwiska ośmiorga obywateli polskich. Zostali oni pochowani tam między 1943 a 1945 rokiem:
- Josef Grenzel (1881–1943)
- Wakuawa Kocinska (1945–1945)
- Xaverie Masor (1912–1943)
- Theodora Michalska (1903–1945)
- Hans Owczarek (1944–1945)
- Lukas Schalay (1925–1945)
- Katharina Tucka (1904–1943)
- Marian Zemanek (1921–1943)
Wszystkie te nazwiska odnajdujemy zarówno na tablicy nagrobnej, jak i w dokumentacji archiwalnej. Co ważne, potwierdzają one ich polską narodowość, a także miejsce śmierci – Markdorf.
Niewyjaśniony przypadek Wadek Kostecka
Szczególną uwagę zwraca jednak nazwisko Wadek Kostecka, którego imię i rok śmierci (1945) widnieją na nagrobku, ale którego brakuje w większości dostępnych rejestrów i opracowań. Jego obecność pozostaje zagadką. Wiadomo jedynie, że od stycznia do czerwca 1945 r. w Markdorf mieszkała kobieta o nazwisku Genoida (Genowefa?) Kostecka. Nie wiadomo jednak, czy była matką, siostrą, czy może żoną Wadeka. Ten fragment historii nadal czeka na odkrycie.
Riedheim: pamięć bez grobów
W dzisiejszej dzielnicy Markdorf – Riedheim – na cmentarzu Bergheim zachowała się tablica pamiątkowa poświęcona trzem polskim robotnikom przymusowym:
- Michael Bugriy,
- Andshei Gerasiuk,
- Eugen Koslowski.
Groby tych osób nie przetrwały, ale dzięki lokalnej inicjatywie postawiono w ich miejscu symboliczną tablicę. Miejsce to jest oznaczone na planie cmentarza i dostępne dla odwiedzających.
Ittendorf: dwa zapomniane groby
Z nadesłanych dokumentów wynika również, że w miejscowości Ittendorf, dziś części gminy Markdorf, pochowano dwoje obywateli polskich:
- Johann Dudek († 1945)
- Anna Jakubowski (1943–1946)
Ich groby figurowały jeszcze w powojennych wykazach z 1946 roku, sporządzonych na podstawie dokumentów powiatowych. Trwa ustalanie, czy te groby zachowały się do dziś, czy zostały zlikwidowane – jak wiele podobnych mogił w Niemczech.
Wspólne wysiłki dokumentacyjne
Cenne informacje pochodzą z opracowań lokalnej grupy badawczej analizującej akta archiwalne z kreisarchiv. Ich badania, uzupełnione przez archiwum miejskie w Markdorf, pomagają dziś odtworzyć nie tylko dane biograficzne, ale też kontekst śmierci i pochówku wielu ofiar.
Dzięki uprzejmości urzędu miejskiego w Markdorf możliwe było również uzyskanie oznaczenia lokalizacji mogiły zbiorowej na planie cmentarza.
Serdecznie dziękuję za przekazane informacje.
Pamięć trwa – choć czasem tylko w zapisie.
Przypadek Wadeka Kostecki pokazuje, jak niewiele potrzeba, by czyjeś istnienie zostało niemal zupełnie zapomniane – i jak ważne są nawet fragmentaryczne ślady: nagrobek, wzmianka w meldunkach, zapis w księdze zgonów.
Markdorf, Riedheim i Ittendorf to kolejne miejsca, gdzie historia polskich ofiar II wojny światowej zyskała imiona i nazwiska. Dzięki lokalnym badaczom oraz współpracy z instytucjami samorządowymi, udało się ocalić pamięć – i przywrócić godność tym, którzy przez dziesięciolecia pozostawali anonimowi.