7 stycznia 1923 – 30 kwietnia 1945
Urodzony: Koniuszowa
Zmarły: Mosbach, Niemcy
Pochowany: Cmentarz w Mosbach, grób nr 371
Kategoria: Więzień obozów koncentracyjnych
Aresztowany: Gestapo, początek 1944
Cień milczenia
Po wojnie w Koniuszowej, rodzinnej miejscowości Kociołków, praktycznie nie wspominano o tym, co spotkało Józefa. Oficjalna wersja brzmiała: „zaginął w Niemczech". W czasach PRL-u opowieści o uczestnikach podziemia były często niewygodne — rodzina nie miała odwagi ani możliwości, by szukać prawdy.
Najmłodszy brat Józefa, Andrzej, przez długie dziesięciolecia znał tylko urywkowe wspomnienia sprzed 1945 roku. Matka, Maria, nigdy nie przestała modlić się za Józefa, a jej modlitewna pamięć podtrzymywana była przez siostrę Bernadetę i jej dzieci.
Dopiero w listopadzie 2024 roku — po ośmiu dekadach milczenia — Andrzej Kociołek po raz pierwszy dołączył imię Józefa do wypominek, przywracając pamięć o nim do rodzinnych modlitw i rozmów.
Podejrzenie udziału w ruchu oporu
Rodzinne przypuszczenia i strzępy wspomnień sugerują, że Józef Kociołek brał udział w lokalnym ruchu oporu przeciwko okupantowi. Andrzej pamięta obraz z dzieciństwa: karabin ukryty za piecem w rodzinnym domu. Szczegóły działalności Józefa nie są dziś znane.
Pewne jest natomiast, że został aresztowany przez Gestapo na początku 1944 roku i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Niemczech. Przy tej okazji Andrzej dowiedział się również, że w ich domu rodzinnym podczas wojny przechowywano Żydów.
Droga przez obozy
- 1944 — Obóz pracy Schirmeck
Numer więźnia: 536
- 22.03.1944 — KL Natzweiler
Numer więźnia: 8756, blok 2. Pobyt w szpitalu: grypa (30.03–13.04.1944), zapalenie oskrzeli (24.04–8.05.1944)
maj/czer. 1944
KL Natzweiler – podobóz Neckarelz
Podobóz w dolinie Neckaru
marzec 1945
Ewakuacja — marsz śmierci
Więźniów pędzono w kierunku Dachau. Zniszczone tory uniemożliwiły dotarcie do celu.
- 4.04.1945 — Wyzwolenie pod Osterburken
Konwój wyzwolony przez wojska amerykańskie
Ostatnie dni
Choć Józef został oswobodzony z rąk nazistów, jego organizm był skrajnie wyczerpany. Wycieńczony głodem, chorobami i długotrwałym cierpieniem, nie dożył powrotu do domu.
Józef Kociołek zmarł 30 kwietnia 1945 roku w obozie dla uchodźców lub w szpitalu w Mosbach. Pochowano go 2 maja 1945 roku na tamtejszym cmentarzu, w grobie numer 371. Miał zaledwie 22 lata.
Polska część cmentarza w Mosbach przez lata uległa zaniedbaniu. Jednak napis na grobie Józefa okazał się trwały i czytelny — jakby czekał na rodzinę, która wreszcie go odnajdzie.
Odkrycie po 80 latach
Rodzina Kociołków dopiero w 2024 roku dowiedziała się o losach Józefa. Dzisiejsze możliwości poszukiwań dzięki internetowym bazom i katalogom polskich grobów w Niemczech umożliwiły odnalezienie grobu.
Podziękowanie
Szczególne podziękowania należą się Panu Piotrowi Kentnowskiemu — za pasję, cierpliwość i bezinteresowną działalność, dzięki której grób Józefa Kociołka został odnaleziony i opisany na stronie projektu „Ostoja Pamięci".
Nadesłane 15 grudnia 2024 roku przez Panią Elżbietę Puzia. Na podstawie wspomnień Andrzeja Kociołka, brata śp. Józefa Kociołka. Zdjęcie: archiwum prywatne.
Dane osoby
Imię i nazwisko: Józef Kociołek
Data urodzenia: 7 stycznia 1923
Miejsce urodzenia: Koniuszowa
Data śmierci: 30 kwietnia 1945
Miejsce śmierci: Mosbach, Niemcy
Pochowany: Cmentarz w Mosbach
Grób nr 371
Wiek: 22 lata
Obozy
Schirmeck: Nr 536
KL Natzweiler: Nr 8756, blok 2
Neckarelz: Podobóz Natzweiler
Wyzwolony: 4.04.1945, Osterburken
Rodzina
Matka: Maria Kociołek
Siostra: Bernadeta
Brat: Andrzej Kociołek
Źródło
Nadesłała: Elżbieta Puzia
Na podstawie: Wspomnień Andrzeja Kociołka
Data: 15 grudnia 2024